Toen ik nog klein was, zo hoorde ik later, zei ik regelmatig: “Ik zelf doen”. Met broers en zussen boven me, was er al snel iemand die het wel even voor me deed. Maar ik wilde het zelf doen. Die houding is niet alleen iets van mij, ik zie het bij klein en groot om me heen.
In het oude Bijbelverhaal over Adam en Eva, kun je zien dat er een bekoring is om zelf de greep te doen naar kennis, zelf te bepalen wat goed of kwaad is en zo jezelf gelijk te maken aan God. Wij mensen hebben een grote valkuil: eigenmachtigheid en autonomie. Die eigenmachtigheid is aan de ene kant een talent, maar aan de andere kant een valkuil; daar kan de bekoring grip op ons krijgen. Onze hang naar autonomie is ons in de evolutie meegegeven; onafhankelijkheid en eigenmachtigheid maken deel uit van ons talent om te overleven. Daaruit kan echter ook egoïsme komen en geweld. Zelf je paradijs eigenhandig naar jouw idee creëren, onafhankelijk zijn van wie dan ook; zo heeft God het niet bedoeld, zo heeft God de mens niet geschapen, zo zal het ook nooit wat worden.
Jezus zegt: “Los van Mij kunt gij niets” (Johannes 15, 1-8). Letterlijk staat er: “Kunt gij niets doen”. Dat “doen” gaat niet over ons werken in de wereld, maar over het doen dat blijvende vrucht draagt. Het doen voor God, het doen voor Gods Koninkrijk, het doen dat vruchten van eeuwig leven geeft; die kunnen wij alleen voortbrengen als wij verbonden blijven aan Christus. Als de Heer het huis niet bouwt, werken de bouwers vergeefs. Als de Heer de stad niet beschermt, waakt de wachter vergeefs (Psalm 127, 1). Zoekt eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid: dan zal dat alles u erbij gegeven worden (Matteüs 6,33). Als gij in Mij blijft en mijn woorden in u blijven, vraagt dan wat gij wilt en gij zult het krijgen (Johannes 15,7).
Als Adam en Eva het paradijs worden uitgestuurd, krijgt Adam te horen dat hij hard zal moeten werken, maar dat de aarde distels en doornen zal voortbrengen (Genesis 3,18). Met andere woorden: De mens bouwt zijn stad in de wereld, maar die stad komt ook in oorlog en raakt ook in verval. De mens doet grote uitvindingen, maar schept ook massavernietigingswapens. De mens ontwikkelt nieuwe communicatiemiddelen, Google ontwikkelt geniale algoritmes, maar in plaats van een diepere verbinding tussen mensen, raken veel mensen juist nog meer geïsoleerd en opgesloten in zichzelf. De mens werkt hard, gebruikt zijn intelligentie, maar zijn arbeid brengt distels en doornen voort.
Dit gaat zo omdat Jezus ontbreekt. Alles wat de wereld doet, kan uit zichzelf geen vruchten voortbrengen die blijven. Eeuwig leven komt van God. De wereld kan de eeuwigheid slechts imiteren, de echte eeuwigheid begint in ons innerlijk, die begint in Christus die ons tot de Vader brengt. “Blijft in Mij dan blijf Ik in u. Zoals de rank geen vrucht kan dragen uit zichzelf, maar alleen als zij blijft aan de wijnstok, zo gij evenmin als gij niet blijft in Mij” (Johannes 15,4).
Pastoor Michel Hagen