Hebt u er al één, een zelfrijdende auto? Je hoort er regelmatig over. Nee, ze zijn nog niet op de markt. Google is ermee bezig en Apple en alle grote autoconcerns. Het is een volgende stap in de robotisering van de maatschappij. Je hoeft geen chauffeur meer in dienst te nemen. Je spreekt je bestemming in en de zelfrijdende auto brengt je waarheen je wilt.
Eigenlijk is “de zelfrijdende auto” een vreemd woord. Beter zou men kunnen spreken over de “zelf-sturende” auto. Want automobiel, waarvan ons woord auto de ingekorte versie is, betekent letterlijk “zelf-bewegend”. In een blog las ik dat de uitdrukking zelfrijdende auto daarom zowel een pleonasme als een tautologie is. Maar daar gaat deze column niet over.
We lezen regelmatig artikelen waarin onderzoekers hun zorg uitspreken over de robotisering. Laatst was ik in een schoenenwinkel waar de verkoper me trots vertelde dat de schoenfabrikant een robot had die de schoenveters in de schoen vlocht. In het bovenste gat zat de veter daarom altijd verkeerd ingestoken, want de robot kan maar naar één kant steken.
Wanneer ik in een klooster kom, zie ik hoe één van de broeders rond het angelusgebed naar achteren loopt en daar aan een touw trekt. Dan begint het angelusklokje te luiden. Dat kan natuurlijk ook elektrisch en het kan bovendien op een tijdklok. Dan heb je een zelfluidend angelusklokje. Blijkbaar kiezen de monniken daar niet voor. Het oude adagium ‘ora et labora’ geeft een evenwicht aan en herinnert ons eraan dat wij mensen een geest hebben en een lichaam. Beide moeten tot hun recht komen. De monniken kiezen daarom voor deze arbeid in samenhang met het gebed en zij kiezen niet automatisch voor automatisering.
Komt er met de robotisering niet langzaam een mensenrecht in het gedrang, het recht op arbeid? In 1948 werd dit recht opgenomen in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In 1978 is het uitgewerkt en vastgelegd in artikel zes van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten. Je ziet de clash groeien tussen het basisrecht op arbeid en de economische drijfveren die in grote lijnen de technologische ontwikkeling opstuwen en aansturen.
Zelfrijdend, zelfsturend, alles automatisch, is dat eigenlijk wel wat we willen? Willen we allemaal een soort zonnekoning zijn, omringd door mechanische slaven, zodat zelfs de arbeid uitbesteed wordt en wij onze tijd kunnen besteden aan plezier, uitjes, games en lekker eten? Willen wij allemaal farao zijn in ons eigen paleis? Onze tijd vraagt bewuste keuzen en het is een gunstige tijd, want de omstandigheden schudden ons wakker.
Het is ook nodig dat we wakker worden om te kunnen kiezen. Hebben we ons misschien al generaties laten meenemen door de neiging alles te automatiseren, zodat we het steeds gemakkelijker krijgen? Geldt dat misschien ook in het geestelijk leven? Maar geestelijk leven is nu net iets dat je niet kunt uitbesteden, zoals je het leven zelf ook niet kunt uitbesteden. Gaandeweg, stap na stap, worden we wie we moeten worden, door te gaan, door keuzes te maken, met God aan het stuur in navolging van Christus.
Pastoor Michel Hagen