Waar denkt u aan bij het begrip afgod? Waarschijnlijk aan afgodsbeelden, zoals het gouden kalf in de woestijn. Toch steekt er meer achter afgodsbeelden, iets dat ook voor onze tijd van belang blijft. Die beelden uit het verleden moesten de afgoden een gezicht geven. Zijn er echter ook afgoden zonder beeld, zonder gelaat, onzichtbaar en ongrijpbaar en toch met grote invloed?
Waar gaat het om bij de afgoden? Het gaat om de vraag waar jij je heil van verwacht, je geluk, je toekomst, de zin van jouw bestaan. Verwacht je dat van de god van gezondheid of van de god van handel en economie, verwacht jij je heil van de god van vruchtbaarheid en medische techniek, de god van macht en geweld, de god van muziek en kunst? Van welke goden verwachten wij ons heil?
Afgoden zijn goden die we zelf maken. Het zijn dus geen goden, maar ze worden wel een werkelijkheid en ze gedragen zich als goden, ze eisen ons op, leggen beslag op ons leven, gaan ons regeren en ons overheersen. Wij maken onze eigen afgoden en maken zo onszelf onvrij. We doen dat, omdat we met de afgoden alles zelf in de hand denken te houden; met handel en economie, medische kennis, wetenschappelijke inzichten, sociologie, psychologie, techniek en recht, alles wat we zelf ontwikkelen. Met onze eigengemaakte ‘goden’ willen we onze gesettelde samenleving in stand houden, ons koninkrijk. We denken zo de regie te houden, maar zonder dat we het beseffen, nemen zij de regie over, ze worden een grootheid, een systeem, een meta-werkelijkheid die we volgen en gehoorzamen.
Wanneer een Schriftgeleerde Jezus vraagt naar het voornaamste gebod, herinnert Jezus hem aan het woord van Mozes: “Luister, Israël, de HEER is onze God, de Heer alleen! Gij moet de HEER uw God beminnen met heel uw hart, met heel uw ziel en met al uw krachten (Deut. 6, 4-5).” Aan welke goden hangen wij met hart en ziel, voor welke goden zetten wij al onze krachten in? Bevrijding bestaat erin dat we ons richten op God, de enige echte, de enige ware, die wij niet hebben gemaakt, niet geprojecteerd of bedacht, de enige die ons vrij kan maken.
Afgoden houden niet van mensen, afgoden dienen de mensen niet, zij zijn er niet voor de mensen, de mensen zijn er voor hen. Zij roepen: “De klant is koning”. In werkelijkheid echter zijn zij koning, keizer en alleenheerser. Voor de afgoden is de mens een productie-eenheid, een consument, een voorwerp van onderzoek dat je kunt manipuleren, een object van studie. Afgoden worden geschapen om de werkelijkheid te beheersen. Vervolgens nemen deze afgoden inderdaad de heerschappij over.
Alleen God maakt vrij, God heeft de mens lief want Hij is onze Schepper. Wil je God dienen, God liefhebben, dan moet je deze wereld van hebben en grijpen, van beheersen en heersen, van ultieme regie en autonomie, prijsgeven, ja zelfs haten (Joh. 20, 25), om je helemaal te kunnen geven aan God. Als je dat doet zal je vrij worden en uiteindelijk worden wie je bedoeld bent te zijn, Gods geliefd mensenkind. Wie die weg van Jezus gaat, staat niet langer onder de macht van de eigengemaakte goden die deze wereld beheersen, maar deelt in de ultieme vrijheid van Gods kinderen.
Pastoor Michel Hagen