Kent u het woord nog: ‘Gewetensonderzoek’? Verleden maand begon de Veertigdagentijd met het askruisje op Aswoensdag. In de Veertigdagentijd worden we opgeroepen om na te denken, te onderzoeken hoe de afgelopen dagen, weken en maanden zijn gegaan. Wie van ons, ouderen, houdt nog regelmatig een gewetensonderzoek? Als kind leerde je het voor het slapengaan te doen, met daarna het avondgebed. Je sliep er goed op.
Het gewetensonderzoek is nooit afgeschaft maar bij sommigen wel in onbruik geraakt. In het gewetensonderzoek staan we in alle eenvoud tegenover God. Niet tegenover een boze, straffende of toornige God; we naderen in ons hart tot God onze hemelse Vader en tot zijn Zoon Jezus Christus. We vragen de Heilige Geest om met zijn licht ons hart en verstand te verlichten, zodat we kunnen zien wat goed en wat verkeerd was. Voor het goede danken we God, voor wat verkeerd was, bieden we God onze verontschuldigingen aan.
In de oudere generatie is er soms een soort allergie ontstaan tegenover het woord ‘zonde’. Dit zie ik niet bij de nieuwe generatie die na het jaar 2000 is geboren. Voor hen is zonde eenvoudigweg dat wat niet goed is, waarvan je weet dat God het zo niet heeft bedoeld.
Maar waarom zou je een gewetensonderzoek doen? God is toch geen krentenweger, geen muggenzifter! Hij weet toch wel dat ik mijn best doet!? U kent het oude gezegde: ‘Stilstand is achteruitgang’. Dat gaat ook op voor het geestelijk leven. U weet, als sporters niet meer trainen, dan zakt het niveau. Als de trainer niet meer op de fouten wijst, dan vermindert hun techniek. Als een chirurg niet voortdurend alert is, dan sluipen er fouten in de operatie.
Vergelijk het met dagelijks voedsel. Als we dat vervangen door junkfood, dat snel vult maar geen inhoud heeft, worden mensen ziek. Zo is het ook met het geestelijk leven, als het goede voedsel, het voorbeeld van Jezus, het gebed en de sacramenten, wegvallen, dan ontstaat er een leegte in ons hart en zie je een maatschappij ziek worden.
Ouder worden betekent niet dat we niet vooruit kunnen gaan op het geestelijk gebied. Integendeel; juist ouderen kunnen met meer rust en rijpheid, ontspannen en nuchter, met meer aandacht, kijken waar ze zichzelf kunnen verbeteren in relatie met God en elkaar. En wie na een gewetensonderzoek oprecht sorry kan zegen tegen God, doet dat ook gemakkelijker tegen de naaste.
Plebaan Michel Hagen
Katholieke Bond van Ouderen (KBO) – Uitgave 2 (maart) 2026