Hoeveel wereldrijken kent u? Bekend zijn die van de Perzen, de Grieken en de Romeinen, maar weet u hoe groot het Mongoolse rijk was en het Russische rijk, of de Qing Dynastie of het Spaanse rijk of het Britse rijk?
John Bagot Glubb (1897-1986), een Britse militair, vervulde een belangrijke rol in de twee wereldoorlogen en diende in het Midden Oosten. Na zijn pensioen begon hij te schrijven. Al kun je hem niet rekenen tot de erkende historici of sociologen, hij heeft een interessante visie over het lot dat alle wereldrijken met elkaar delen. Grote wereldrijken beginnen met krachtige pioniers, zij zijn gewelddadig, dikwijls arm en opofferingsgezind. Met hen begint een tijd van veroveringen. Slagen zij, dan gaat dat over in een tijdperk van commercie. Dat leidt een periode in van welvaart, die uitmondt in een periode van intellectualisme en vervolgens een tijdperk van decadentie dat ook het einde van het wereldrijk inluidt. John Glubb schat de gemiddelde levensduur van wereldrijken op 250 jaar, ongeveer tien generaties.
Ik heb niet de indruk dat deze stelling van Glubb uitgebreid is onderzocht, dus ook niet is bevestigd of weerlegd. Eén ding is echter wel eerder gesignaleerd; dat veel grote wereldrijken belanden in decadentie als voorbode van de ondergang.
Wat kan dat betekenen voor de huidige wereldmacht? We kunnen al enige tijd spreken over een Westerse dominantie. Die begon in de 15e en 16e eeuw. Als James Watt in 1765 de stoommachine verbetert, komt de industrialisatie in een versnelling. Andere landen komen later, zoals Japan dat vanaf 1870 industrialiseert. In het model van John Glubb zou dit betekenen dat de huidige cultuur nog stand kan houden tot maximaal het jaar 2120, maar dat het vanaf 2015 al onzeker wordt. Kijken we bovendien naar veel moderne landen, dan lijkt die fase van intellectualisme en toenemende decadentie al aanwezig.
Hoe lang zal de nu dominante Westerse cultuur nog standhouden? Als John Glubb gelijk heeft, zal de huidige cultuur binnen zo’n 50 jaar aan zijn einde komen. Over hoe dat einde zich zal voltrekken, laat Glubb zich niet uit, omdat dit bij voorgaande wereldrijken steeds verschillend was.
De huidige cultuur lijkt voorlopig nog wel stand te houden; we zien hoe Noord Korea nu toenadering zoekt om mee te kunnen doen in het kapitalistische systeem. Tegelijk zet de wereldwijde milieucrisis alle landen en volken aan het denken. Is dit een begin van een cultuuromslag?
De Kerk heeft in tweeduizend jaar heel wat meegemaakt. We kunnen terugkijken en ons licht opsteken bij kerkvaders en andere heiligen. Wat kan je vanuit je geloof doen om jezelf en je kinderen op de toekomst voor te bereiden? De komende generatie gaat ongetwijfeld het één en ander meemaken. Crisis en verandering bieden altijd een kans tot bekering. Het meest eenvoudige antwoord is waarschijnlijk: Houd Christus vast, zijn Woord indachtig: “Zie, Ik ben met u, alle dagen, tot aan de voleinding van de wereld”.
Pastoor Michel Hagen