We horen geregeld over transitie naar duurzame energie en grondstoffenbeheer, maar als Kerk zitten we midden in een andere transitie. Het voert te ver om hier een uitgewogen schets te geven van onze moderne cultuur, daarom geef ik met paar trefwoorden een indruk van de complexiteit van het vraagstuk: individualisme, mondiale economische machten, overdreven vertrouwen in de wetenschap, maakbaarheidsdenken, scheiding van moraal, wetenschap en techniek, een amusementscultuur, consumentisme, relativisme, een zich mondiaal ontwikkelende trend die via agnosticisme en ietsisme tendeert naar atheïsme. Het valt niet mee om binnen die cultuur het geloof te verkondigen.
In de studie “God in Nederland” zien we een onbarmhartige lange termijn trend waarin de kerken met hun ooit dominante positie tot een maatschappelijk randverschijnsel wordt gereduceerd. Wie denkt dat hij met een vrolijke Mis zonder moeilijke woorden of gedachten de kerk weer vol krijgt, is naïef. Kleine voltreffers die je soms aantreft, zijn bijna altijd lokaal, persoonsgebonden, tijdelijk en over het algemeen niet te kopiëren naar de eigen situatie. In de toekomst moeten we er rekening mee houden dat negentig procent van de bevolking zich nestelt in de bestaande dominante cultuur. Ongeveer tien procent van de bevolking zal in staat zijn een afwijkend standpunt in te nemen. Katholieken, Protestanten, Joden, Hindoes, Moslims en andere religies, zullen samen niet meer dan tien procent van de bevolking uitmaken. Van de dominante Constantijnse Kerk met grote gebouwen en mondiale instituties, keren we terug naar de tijd van de eerste Christenen. We moeten het grote denken, de mentaliteit van het Rijke Roomse Leven, achter ons laten en terugkeren naar de mentaliteit van de apostelen en de eerste generaties na Jezus’ verrijzenis.
Jezus was zijn tijd ver vooruit en zal dat ook altijd zijn. Hij wijst ons de weg van het ‘in de wereld zijn’, zonder het ‘van de wereld zijn’. Hij schrok niet omdat Hij met een kleine groep opnieuw moest beginnen. Zijn geheim is verrijzenis, opstaan met een kracht die voorbij de dood reikt, ook voorbij de culturele, morele of religieuze dood. Jezus wil ons laten delen in dat geheim in de liturgie van de sacramenten, zodat wij de kansen zien die elke tijd opnieuw biedt, zo maakt Hij zijn Kerk tot licht van de wereld en zout in de wereld.
Voor ons geldt dat de transitie eerst moet plaatsvinden in ons hoofd, in ons hart en vervolgens in onze handen. We moeten de erfenis goed beheren, maar tegelijk met een nieuwe instelling kijken naar de kansen die de moderne tijd ons biedt. Paus Franciscus wijst nu al de richting aan. Een arme Kerk, die als een veldhospitaal aanwezig is in een wereld zonder God. Een gemeenschap waarin geloof, hoop en liefde de dragende kracht is, met een liturgie waarin de mens werkelijk tot ontmoeting komt met God. Innerlijkheid, zuiverheid en trouw tot in de dood, als onderscheidende kenmerken in een wereld die in zulke dingen niet meer gelooft. De transitie is reeds begonnen.
Pastoor Michel Hagen