De titel van de eerste encycliek van emeritus paus Benedictus is ‘Deus Caritas est’: “God is liefde” (1 Johannes 4, 7-16). Het Grieks kent meer woorden voor liefde, zoals: ‘eros’ en ‘agapè’. Eros kennen wij uit woorden als erotiek en we associëren het met begeerte. Het woord agapè, zoals de Bijbel het gebruikt, is vooral de gevende liefde, de zichzelf wegcijferende liefde. Benedictus ziet eros als positief; door God geschapen, dus in zichzelf goed. Eros is deel van het verlangen naar elkaar, het verlangen naar kinderen, het hartstochtelijk verlangen. Benedictus waarschuwt wel, dat eros kan degraderen tot louter seks. Eros heeft egoïstische trekken en kan maken dat liefde een consumptie-artikel wordt. Eros alleen maakt van de mens zelf een gebruiksartikel, een voorwerp dat je wilt bezitten en gebruiken. Doorgeschoten eros ontmenselijkt.
Gezuiverde eros is echter goed, die is door God geschapen. Eros heeft agapè nodig voor die zuivering. Agapè is de gevende en vergevende liefde; de liefde die het wezen van God uitmaakt. Gods liefde die zichtbaar wordt in Jezus Christus. Dat is de liefde waardoor Hij de weg van het kruis kon gaan, waardoor Hij kon sterven voor de hele mensheid, zijn moordenaars kon vergeven en voor hen kon bidden. Agapè zet aan tot diaconie, doet je delen met anderen, doet je meer geven dan wat je redelijkerwijs kunt missen. Moeder Teresa sprak over geven tot het pijn doet. Dat is agapè.
“Geen groter liefde kan iemand hebben dan deze, dat hij zijn leven geeft …” (Johannes 15, 13). Voor Jezus is hét kenmerk van de liefde waar Hij over spreekt, het geven. Liefde is geven. Geven kan op veel manieren en niveaus. Man en vrouw geven elkaar hun liefde. Ouders geven liefde aan hun kinderen. Er is de vriendschappelijke liefde. Er is vaderlandsliefde. Er is liefde voor de wetenschap en voor de sport. In al die vormen van liefde is het geven aanwezig. Voor Jezus is er geen grotere liefde dan dat iemand zijn leven geeft. Zo begrijpen we ook beter hoe Jezus zijn Vader ziet. God is liefde. God is de volmaakte liefde, de hoogste en grootste liefde, de zuivere liefde. Een zuivere en goede eros is geschapen door God. De volmaakte agapè ontspringt in de Bron die God Zelf is.
Wij hoeven misschien niet zover te gaan dat we ons leven prijsgeven. Niet zover als die duiker die omkwam bij de redding van de voetballertjes en hun coach in de grot. Of als de brandweerman die de reddingsactie zelf niet overleefde, of als de heilige Maximiliaan Maria Kolbe die in het concentratiekamp vrijwillig de plaats innam van een ter dood veroordeelde; niet zover als Christus die voor ons stierf aan het kruis. Sint Augustinus zegt: “Als je nog niet in staat bent voor je medemens te sterven, wees dan tenminste bereid hem mee te delen van wat je bezit. Laat je hart bewogen worden door de liefde, niet om te geven vanuit een hoogmoedig hart, maar uit een diep gevoel van medeleven”. Wat is liefde? Liefde = geven.
Pastoor Michel Hagen